De praktijk is geopend op maandag t/m vrijdag van 8.30 tot 21.30 uur.

050-3181381 tot 14.00 uur

Heresingel 30
9711 EV Groningen

Tekst: Johan Wijbenga

Inleiding

De verstandskies dankt zijn naam niet, zoals veel mensen denken, aan de ‘verre stand’ achter in de mond. Verstandskiezen zijn de laatste gebitselementen die een mens krijgt, en breken meestal door tussen 17- en 24-jarige leeftijd - in de periode dat volgens sommigen ook ‘het verstand opkomt’. In ouder Nederlands sprak men ook wel van ‘wijsheidskies’. In het Engels wordt deze kies ‘wisdom tooth’ genoemd, de Duitse benaming is ‘weißheitszahn’ en onze zuiderburen noemen het de ‘wijsheidstand’. Niet iedereen heeft verstandskiezen; bij 25% van de mensen zijn 1 of meer verstandskiezen niet aangelegd, en 4 procent heeft geen enkele verstandskies!

afb. 1. lastig te verwijderen

 

Problemen met verstandskiezen afb. 2. gat in verstandskies

Door de evolutie is de mens steeds veranderd, waarbij de kaken kleiner geworden zijn, met als gevolg dat er meestal niet genoeg plaats is voor verstandskiezen om door te breken. Als de verstandskiezen wél doorkomen, gebeurt dit meestal in een scheve richting, of ze komen niet volledig door (Afb. 1). Soms liggen de wortelpunten zo dicht bij de zenuw die o.a. het gevoel van de lip en de wang bepaalt dat het verwijderen van zo'n verstandskies niet zonder risico is. Gelukkig kunnen we met onze nieuwe 3D röntgenapparatuur, uniek in Nedrland, exact zien hoe de zenuw t.o.v. de wortelpunten ligt zodat het verwijderen van de verstandskies aanzienlijk minder gevaren met zich meebrengt. Het verwijderen is vaak noodzakelijk doordat zo'n kies ook nog eens ver achter in de mond ligt en het vaak lastig is om ze goed schoon te houden. Het gevolg van het lastige onderhoud van verstandskiezen is dat er een grotere kans is op problemen, zoals tandvleesontstekingen rond de verstandskies, en het ontstaan van gaatjes in de verstandskies (Afb. 2) en/of de kies ervóór. {mosimage}

afb.  3a. Pericoronitis

Als verstandskiezen (vooral in de onderkaak) maar half doorkomen, kan de kies voor een deel bedekt blijven met een stukje tandvlees. Doordat er gemakkelijk voedselresten onder dit stukje tandvlees blijven zitten, kan het tandvlees gaan ontsteken (pericoronitis)(Afb. 3a en 3b). Als de verstandskiezen scheef of gekanteld doorkomen, kan dichtbijten en kauwen soms problemen geven, omdat het gebit niet goed kan sluiten. Bovendien kan je hierdoor steeds je wang of tandvlees openbijten. Vroeger dacht men dat door de verstandskiezen de ondertanden scheef konden gaan staan, maar dit is door wetenschappelijk onderzoek achterhaald. Als er te weinig ruimte is, kunnen verstandskiezen niet de andere kiezen en tanden naar voren drukken, maar ze komen dan of niet, of gedeeltelijk, of in een scheve richting door. Verstandskiezen (laten) verwijderen vanwege de kans op scheef staan van de ondertanden is dus onjuist!

 

Verwijderen van verstandskiezenafb. 3b pericoronitis

Als één of meer van bovenstaande problemen zich voordoen en de verstandkies dus tot last is, zal de verstandskies moeten worden verwijderd. In sommige gevallen kan de tandarts voorstellen de verstandskies preventief te verwijderen, om gaatjes in of tandvleesproblemen (met botverlies) bij de kies ervóór te voorkomen.

In de meeste gevallen wordt met het verwijderen van de verstandskies gewacht tot ze zijn doorgekomen, omdat ze dan gemakkelijker kunnen worden verwijderd. Dit geeft minder napijn en de wond is minder groot dan na een operatie. Als de verstandskiezen niet goed kunnen doorkomen, is een operatie door een kaakchirurg of een tandarts die zich daarin heeft bekwaamd de enige mogelijkheid. Het (operatief) verwijderen van verstandskiezen is geen lichte ingreep en moet daarom bij voorkeur op jong volwassen leeftijd gebeuren. Het herstel van het kaakbot zal beter en sneller gaan als de verstandskiezen worden verwijderd vóórdat de patiënt 25 is.

De behandeling

Nadat de tandarts de procedure heeft uitgelegd, zal hij het tandvlees en de verstandskies plaatselijk verdoven. Het tandvlees wordt iets losgemaakt, daarna wordt de kies heen en weer bewogen om hem los te maken, en uiteindelijk wordt de kies met een tang verwijderd. Soms is het nodig om een sneetje in het tandvlees te maken en een beetje kaakbot weg te nemen met een boor, om goed bij de kies te kunnen komen. Het kan ook nodig zijn de kies te splitsen in meerdere kleine fragmenten, die dan gemakkelijker kunnen worden verwijderd.

De gehele behandeling verloopt geheel pijnloos. De plaatselijke verdoving schakelt het pijngevoel volledig uit. Wel blijft u voelen dat er iets gebeurt, zoals lichte druk en eventueel het trillen van de boor. De wond wordt gehecht met een materiaal dat in ca. 1-2 weken vanzelf oplost.

Vergeet niet om vóór de ingreep goed te ontbijten of te lunchen, want als de kies eruit is, kunt u zeker een paar uur niet eten.

 

Tips voor na de behandeling

Enkele aanwijzingen voor na de verwijdering van een verstandskies:

▪ De verdoving is na ongeveer 2-4 uur uitgewerkt. Nadat de verdoving is uitgewerkt kunnen pijnklachten optreden. Het is verstandig om ca. 1 uur na de behandeling alvast Paracetamol of Brufen (Ibuprofen) in te nemen. Het effect van de pijnstillers is namelijk veel groter als ze al ingewerkt zijn voordat de pijn opkomt. Zo kunt u gedurende de eerste 48 uur gerust de maximale dosis gebruiken, waarna nu het eventueel verder kunt proberen zonder pijnstillers. Gebruik geen Ascal of Aspirine i.v.m. de verhoogde kans op een nabloeding;

▪ Het is normaal dat er nog een beetje bloed uit de wond komt. Door de aanwezigheid van speeksel wordt soms ten onrechte de indruk van een hevige nabloeding gewekt. Als de bloeding niet vanzelf stopt, brengt u een 2x dubbelgevouwen verbandgaasje aan (dat u van ons heeft meegekregen), waarop u ongeveer 30 minuten stevig dichtbijt. Een schone zakdoek met een knoop erin voldoet ook. Blijft de wond desondanks nabloeden, neem dan telefonisch contact met ons op;

▪ Heel belangrijk voor een goede wondgenezing is het normaal reinigen van het gebit, ook op de plaatsen waar de behandeling heeft plaatsgevonden. Wel is het verstandig op die plaatsen voorzichtiger te zijn;na trekken van een kies nooit roken!

▪ U mag normaal eten en drinken. Ga (met name de eerste dag) niet te hard spoelen en vermijd te hete dranken. Roken en overmatig gebruik van alcohol vertragen de wondgenezing, u dient beide enkele dagen te staken;

▪ Zwelling kan verminderd worden door de eerste uren na de behandeling de wang te koelen met een ijskompres (ijsklontjes in een plastic zakje, washandje eromheen, steeds enkele minuten op de wang en dan er weer af).

▪ Mocht u na twee of meer dagen nog steeds veel pijn hebben en een vieze smaak of lucht uit de wond, neem dan in ieder geval contact op. Er kan dan sprake zijn van een ontstoken extractiewond.